“Türkiye’nin üç tarafı denizlerle çevrilidir.” sözünü eğitim hayatımıza adım atar atmaz duymaya başlarız. Ülkemizin jeopolitik konumu, öğretmenlerimiz tarafından bizlere anlatılırken üzerine en çok vurgu yapılan konular arasında yer alır denizlerimiz. Ancak “Denizci millet, denizci ülke” olmak için ülkemizin üç tarafının denizlerle çevrili olmasının yeterli olmayacağını çok sonradan öğreniriz. Çünkü bunu başarabilmek için komplike çalışmalara imza atılmalı ve en önemlisi de devlet yetkilileriyle sektörün önde gelenlerinin sürekli iletişim halinde bulunmaları gerekir.
Bugün yakalanan başarıya bakıldığında denizci kökenli bir Ulaştırma Bakanının görevde bulunması bu iletişimin sağlanmasında çok önemli bir etken olmuştur. Bakanlığın yanı sıra Denizcilik Müsteşarlığı’da bu artı değere katkı yapan en önemli kurumdur. Son yıllarda büyük bir değişim ve gelişim gösteren Müsteşarlığın tepesindeki isimle denizciliğimizi konuşmak için biraraya geldik. Bizleri Ankara’nın soğuk havasında oldukça sıcak bir ortamda karşılayan Denizcilik Müsteşarı Hasan Naiboğlu ile çok keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. İşte Türk denizciliğinin kısa zamanda gösterdiği büyük değişimin ayrıntıları.
Denizcilik Müsteşarı Hasan Naiboğlu’nun denizcilik macerasını kısaca özetler misiniz?
Ben 1978 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı Fakültesi’nden mezun oldum. Askerlik görevimi de İzmir’de Ege Jandarma Deniz Bölgesi Komutanlığı’nda onarım subayı olarak yerine getirdim. 1978-2002 yılları arasında Denizcilik Bankası Haliç Tersanesi ve Türkiye Gemi Sanayi A.Ş. Pendik Tersanesi ve Ağır Sanayi Tesislerinde Mühendis, Şef, Başmühendis, Şube Müdürü ve Tersane Müdür Yardımcısı olarak Gemi İnşa sektöründe, kamuda Denizcilik Müsteşarlığı İstanbul Liman Başkanlığı ve akabinde İstanbul Bölge Müdürlüğü görevleri dahil olmak üzere Denizcilik sektöründe hizmet verdim. Denizcilik Müsteşarlığı Yardımcısı olarak da 2005 yılının Ekim ayında göreve geldim. Daha sonra belirli bir süre vekâleten Denizcilik Müsteşarlığı görevinde bulundum. Denizcilik Müsteşarlığı görevine asaleten gelmem ise 2007 yılının Aralık ayında gerçekleşti.
“Denizci Personel Yüzde 27 Oldu”
Türkiye son yıllarda idare anlamında da denizciliğe önemli yatırımlar yaptı. Bu çalışmalara birçok örnek verebiliriz. Buna örnek olarak Müsteşarlıktaki denizci personel sayısının artırılmasını gösterebilir miyiz?
İnsana yapılan yatırımın geleceğe yapılan yatırım olduğu anlayışıyla hareket ettik. Bunun sonucu olarak da Denizcilik Müsteşarlığı’nda 2002 yılında yüzde 6 olan denizci personel oranını yüzde 27’ye çıkararak denizciliği ehil ellere teslim ettik. Öte yandan 2002 yılında Paris MOU tarafından yayınlanan Kara Listenin “En altında” yer alan bayrağımızı 2006 yılında yüzde 7.7 tutulma oranıyla önce “Gri Liste”ye müteakibinde 2008 yılında yüzde 5.17 tutulma oranıyla “Beyaz Liste”ye yükseltme başarısını gösterdik. 2009 yılında ise tutulma oranlarındaki azalma devam ederek yüzde 4.61’e düştü ve Beyaz Listedeki yerimizi sağlamlaştırdık.
Bir de IMO nezdinde elde edilen başarılar var. Bu konuda neler söylemek istersiniz?
Gerek ulusal gerekse uluslar arası alanlarda yaptığımız çalışmalar hep birbirini tamamlayıcı nitelikte çalışmalar. Paris MOU kapsamında elde edilen başarıların yanında, IMO’da yapmış olduğumuz çalışmalar ülkemizin uluslararası prestijinin artmasını sağladı. IMO tarafından yürütülen Konsey üyeliği seçimlerinde son altı dönemdir oylarımızı devamlı arttırarak “C Kategorisi”den IMO Konseyine seçilen ülkemiz bu yıl yapılan seçimlerde 154 ülkenin 129’unun oyunu alarak kendi kategorisinde ilk 4 ülke arasına girerek IMO Konsey üyeliğine seçildi.
Uluslararası alanda sağlanan bu başarının yanı sıra içeride de devrim sayılabilecek nitelikte çalışmalar yapıldı. ÖTV’siz yakıt uygulamasıyla gemilere ne kadar destek sağlandı?
Bu konu tamamen Ulaştırma Bakanımız Binali Bey’in şahsi başarısının ürünüdür. Çünkü bu sadece Ulaştırma Bakanlığı’nın elinde olan bir konu değil. Maliye Bakanını ikna etmek de öyle kolay bir iş değil. ÖTV’siz yakıt uygulamasının ardından denizyolu taşımacılığında çok büyük oranda artış oldu. Bunun etkileri özellikle Marmara’da görüldü. Bu uygulama sayesinde gemilere 2010 yılının Ocak ayına kadar 1 Milyar 632 Milyon TL’lik destek sağlamış olduk.
Kruvaziyer Turizminde Artış
Taşınan araç ve yolcu sayısında 2009 yılında durum nedir?
Global krize rağmen 2009 yılında da yolcu ve araç taşımalarında 2008 yılına göre artış devam etti. Kabotaj hattında taşınan yolcu sayısına bakacak olarak 2009 yılında 160 milyona yaklaştık. Yine kabotaj hattında taşınan araç sayısına bakacak olursak 2009 yılında, 2003 yılına oranla yüzde elli oranında artışla 10 milyona yakın araç taşıdık.
Kruvaziyer Turizmi açısından 2009 yılı nasıl oldu peki?
Turizm ülkemizde sürekli bir gelişme gösteriyor. Kruvaziyer gemilerle ülkemize gelen yolcu sayısında da büyük oranda artış sağlandı. Geçen yıl ülkemize kruvaziyer gemilerle gelen yolcu sayısında yüzde 346 artış sağladık. Bu da 1 milyon 500 bine yakın turistin kruvaziyer gemilerle ülkemize gelmesi demek. Ayrıca kruvaziyer gemilerin sayısındaki artış da 2002 yılına oranla geçen yıl yüzde 64 artış gösterdi.
Küresel krizin yaşandığı bir yılı geride bırakırken limanlardaki rakamlar nasıl oldu?
Ticaret iyi de olsa kötü de olsa bundan ilk etkilenen denizcilik sektörüdür. Çünkü dünya ticaretinin büyük bölümü denizyoluyla yapılıyor. Limanlarımızda 2009 yılında elleçlenen yük miktarı 309,5 milyon ton oldu. Konteynır taşımacılığında, 2009 yılında 4.416 Milyon TEU konteynir elleçlenmiş olup 2002 yılına göre yüzde 130’un üzerinde artış olmuştur. Global kriz nedeniyle 2009 yılında konteynır elleçlemesinde ise bir yıl öncesine göre yüzde 13 lük bir azalma oldu.
Boy Esasına Dayalı Harç Sistemi
Yabancı bayraklı fakat sahibi Türk olan teknelerin Türk Bağlama Kütüğüne kayıt yaptırmaları için hummalı bir çalışma gerçekleştirildi. Bu çalışmada hedeflenen rakamlara ulaşıldı mı?
Bu çalışmada da Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım’ın çok büyük emeği oldu. Bakanlar Kurulundan özenli bir çalışmanın ardından bu yönde bir karar çıkartıldı. ÖTV ve KDV indirimini getirdik. Düzenlemenin süresi 2009 yılının Aralık ayında sona erdi. Bu dönem içerisinde bin 237 özel yat ve tekne Türk bayrağına geçiş yaptı. Bu da bizim istatistiklerimize göre yüzde 60’ın üzerinde bir orana tekabül ediyor. Ayrıca özel teknelerden alınan Motorlu Taşıtlar Vergisi’ni kaldırarak bunun yerine boy esasına dayalı harç sistemini getiren 5897 sayılı kanun ile oluşturulan Bağlama Kütüğü’ne daha önceden sicillere kayıtlı olmayan 30 bin 500 adet teknenin kaydı yapılarak ruhsatname verildi.
E-devlet uygulamasının başlamasının ardından denizcilik sektörü bu uygulamayı kullananlar arasında birinci sıraya yükseldi. Elektronik olarak hangi hizmetleri veriyorsunuz?
Denizcilik Müsteşarlığı birçok hizmeti elektronik olarak vermektedir. Ve sektörümüzde e-devlet uygulamasını kullananlar arasında ilk sıradadır. Verdiğimiz bu hizmetlerden bazılarını “E-Tahsilat, ÖTV’si İndirilmiş Yakıt Bilgi Ekranı, Gemi İsim İşlemleri, Evrak Durum Takibi, Gemi Adamları Yeterlilik Belgesi Doğrulama, Gemi Acenteleri Yetki Belgesi Sorgulama, Gemi Belgeleri Doğrulama, Amatör Denizci Sınavları, Türkiye Liman ve İskele Bilgiler” olarak sıralayabiliriz.
Türk Karasularının Güvenliği
Denizlerimizde güvenliğin sağlanması amacıyla önemli çalışmalar yapıldı. 2007 yılında AIS sistemi kuruldu. Bu alandaki diğer çalışmalarınızı bize anlatabilir misiniz?
Sizin de belirttiğiniz gibi ülkemiz denizlerinde seyreden gemilerin anlık izlenmesini sağlayan AIS sistemi 2007 yılında kuruldu. Kabotajda çalışan gemiler için AIS Klas-B uygulaması 2010 yılından itibaren tam olarak uygulanmaya başlandı. Kabotajda çalışan gemilere takılan AIS Klas-B cihazları tamamen yerli firmalar tarafından üretiliyor. Türk Boğazları GTH’lerinin devamı olarak Marmara Denizi ve Ege Denizi Girişi ilaveleri 2008 yılında tamamlanarak Karadeniz’den Ege Denizine kadar olan deniz alanında kesintisiz GTH hizmeti verilmeye başlandı. Ayrıca uzak mesafelerde gemilerin tanımlanmasını ve izlenmesini sağlayan LRIT sistemi 2010 yılında hizmete girdi. Liman GTH’leri kurulumu çalışmaları trafiğin yoğun olduğu İzmit Körfezi, İzmir-Aliağa ve Mersin-İskenderun Körfezinde başlatıldı. Bu projeyle Liman Yönetim Bilgi Sistemi (LYBS) entegre olarak yürütülecek olup tüm Liman Başkanlıklarımız bu sisteme dahil edilecek ve ülkemizin tüm limanlarına gelen gemilerin her türlü işlemleri bu sistem üzerinden elektronik olarak gerçekleştirilecektir.
Denizcilik sektörünün küresel krize kadar parlayan yıldızı olarak gösterilen gemi inşa sanayine gelecek olursak 2002 yılından itibaren elde edilen verilerle gemi inşa sanayinde şu anda gelinen nokta nedir?
2002 yılında mevcut tersanelerimizin kurulu kapasitesi 550 bin DWT iken Aralık 2009 itibariyle 3,48 milyon DWT’e çıkarak 6 kattan fazla büyüme sağlanmıştır. İnşa edilen gemilerin çoğu Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilmektedir. Tersanelerimiz 2002 yılında 488 Milyon dolar ihracat yapmışken, bu rakam 2008 yılı sonu itibariyle 2 milyar 650 milyon dolara ulaşılmıştır. 2009 yılında krizin etkisi özellikle ihracatta hissedilmiştir. Emeğe dayalı bir yapıya sahip olan gemi inşa sanayisinde çalışanların sayısı; 2002’ye göre 2008 yılında iki kattan fazla artış göstermiştir. Ancak, küresel krizin de etkisiyle tersanelerimizdeki doğrudan istihdam sayısı, Aralık 2009 itibariyle 20 bin kişinin altına düşmüştür. Ülkemiz, dünya yeni gemi inşa siparişlerinde adet bazında 5’inci sıradadır.1998-2002 yılları arasında teslim edilen gemileri tonajı 680 bin DWT olup sadece 2009 yılında 750 bib DWT gemi teslim edilmiştir. Türkiye ayrıca süper yat inşasında dünyadaki %6’lık payla 5. sıradadır. Biz bunları gerçekleştirirken eğitime yaptığımızı yatırımları da sürdürdük. Gemi inşa sanayindeki ara eleman ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak bu alanda eğitim veren meslek lisesi sayısı 2004 yılında 6 adet okul 17 bölüm ile sınırlıyken bu sayı 2009 yılında 29 okul ve 43 bölüme çıkmıştır.
İlk Günkü Heyecanı Hala Duyuyorum
Denizcilik Müsteşarı Hasan Naiboğlu, göreve geldiği ilk günkü heyecan neyse bugünkü heyecanının da aynı olduğunu ifade ediyor. Sorumluluğunun farkında olduğunu belirten Naiboğlu, ekibindeki herkesin bu heyecanı ve sorumluluğu duymasını istiyor.
Yasin Özdemir - Aktüeldeniz.com
